Ściągi

Polska w XII i XIII wieku

USTAWA SUKCESYJNA BOLESłAWA KRZYWOUSTEGO I JEJ ZNACZENIE Książę Bolesław III Krzywousty (1106-1138), w wyniku zwycięskich walk z bratem Zbigniewem i pomyślnego powstrzymania najazdu niemieckiego cesarza Henryka V (1109 bohaterska obrona Głogowa, porażka Niemców koło Wrocławia - Psie Pole), zjednoczył ziemie polskie. Polska obroniła swą niezależność, przestała płacić Czechom trybut. W wyniku ciężkich walk (1113-1122) rycerze polscy zajęli Szczecin i podporządkowali Krzywoustemu całe Pomorze. Książę polski, traktując całą ziemię jako swoją własność (państwo patrymonialne), mając kilku synów i chcąc zapobiec walkom o władzę ustanowił podział państwa i zasadę obejmowania zwierzchniej władzy w Polsce. Tak zwana ustawa sukcesyjna Bolesława Krzywoustego nie była testamentem - została przyjęta na kilka lat przed śmiercią księcia Bolesława i z pewnością potwierdzona na wiecu możnych duchownych i świeckich. Celem było zapobieżenie rozbiciu państwa, co było charakterystyczne w ówczesnej Europie (Ruś, Francja, Czechy). Do naszych czasów nie zachował się dokument sukcesyjny, dlatego też podział państwa budzi wśród historyków wiele sporów i kontrowersji. Ustawa sukcesyjna dzieliła nasz kraj na dzielnice dziedziczne - mogty one ulegać dalszym podziałom. Miała służyć zabezpieczeniu synów Krzywoustego i ich następców (Władysław: Śląsk i ziemia lubuska, Bolesław Kędzierzawy: Mazowsze i Kujawy, Mieszko Stary: zachodnia Wielkopolska z Poznaniem, Henryk: ziemia sandomierska, Kazimierz nie otrzymał żadnej ziemi, bo był za młody lub jeszcze się nie urodził); dzielnica niedziedziczna - pryncypacka, senioralna pozwalała księciu seniorowi (najstarszemu) sprawować władzę nad juniorami. Prawdopodobnie dzielnica senioralna obejmowała: ziemię krakowską z Krakowem, ziemię łęczycko-sieradzką, część Wielkopolski z Gnieznem i Kaliszem (inna wersja to ograniczenie tej dzielnicy do granic diecezji krakowskiej - Małopolska, ziemia sandomierska). Senior miał zwierzchność lenną nad Pomorzem. Princeps (senior) posiadał w stosunku do juniorów (młodszych Piastowiczów) szczególne uprawnienia - prerogatywy - prowadzenie polityki zagranicznej, inwestytura dostojników kościelnych także w dzielnicach juniorów, mianowanie kasztelanów w grodach ziem juniorów, naczelne dowództwo wojskowe, zwierzchność sądownicza nad juniorami. Po śmierci księcia Bolesława Krzywoustego (1138) rozpoczął się okres rozbicia dzielnicowego w Polsce. Toczyły się walki wewnętrzne mające na celu pogłębienie rozdrobnienia i konsekwentne ograniczenie pozycji seniora. Senior Władysław I Wygnaniec (1138-1146) - objął we władanie dzielnicę dziedziczną (Śląsk i ziemię lubuską) i senioralną. Po kilku latach wybuchł konflikt . Władysław łokietek zjednoczył w swoich rękach Wielkopolskę, Małopolskę, ziemię łęczycko-sieradzką i Kujawy. Rozpoczął u papieża starania o zgodę na koronację królewską. W takim duchu została napisana specjalna petycja koronacyjna ze zjazdu w Sulejowie dostojników duchownych i świeckich z 1318 r. Dopiero zmiany na tronie niemieckim i papieskim pozwoliły łokietkowi otrzymać wstępną zgodę na koronację. 20 stycznia 1320 r. w katedrze wawelskiej Władysław łokietek został koronowany na króla Polski dokonało się zjednoczenie ziem polskich, zakończenie rozbicia dzielnicowego, została odnowiona godność królewska. Mimo że łoki.etek odnosił doraźne sukcesy w walkach z Krzyżakami w latach 0. i 30. (1331 r. - bitwa pod Płowcami - pierwsze większe zwycięstwo rycerstwa polskiego nad Krzyżakami), to jednak stracił ziemię dobrzyńską (1329) i Kujawy 1 1 332). Arbitraże papieskie nie przyniosły spodziewanego rozwiązania. Konsekwencją walk z Krzyżakami były nie tylko straty terytorialne, ale także zhołdowanie przez króla czeskiego Jana Luksemburskiego, wspierającego Krzyżaków, niektórych książąt mazowieckich i śląskich. Nadal wysuwał on pretensje do panowania w Polsce. Rozejm przynióst zawieszenie działań zbrojnych, a śmierć króla w 1333 r. przedtużała okres spokoju.